Embodied learning

Ellen Rabaey
6 dec 2025
5 minuten om te lezen

Waarom we beter leren als we bewegen

In het boek The Extended Mind beschrijft Annie Murphy Paul iets wat langzaam voelbaar wordt in wetenschap én praktijk: we denken niet alleen met ons hoofd, maar met ons hele lichaam. Denken en herinneren zijn geen puur mentale processen — ze zijn lichamelijk, zintuiglijk en relationeel.

Leren is ooit ontstaan in beweging. Al doende, lopend, samenwerkend, observerend.

Waarom zijn we dan gaan geloven dat leren vooral stilzittend moet gebeuren? Lezend, noterend, vergaderend. Alsof het lichaam er niet toe doet.

Maar het lichaam doet ertoe.

Onderzoek 1 — Radiologen die beter kijken terwijl ze wandelen

Een studie bij Amerikaanse radiologen toonde verrassende resultaten (Fidler et al., 2008). Radiologen kregen dezelfde medische beelden te beoordelen in twee omstandigheden:

klassiek zittend aan een bureau
al wandelend op een trage loopband

Wat bleek?

De artsen die rustig wandelden terwijl ze naar de CT-beelden keken:

maakten aanzienlijk minder fouten (van gemiddeld 12% naar ongeveer 1%)
zagen meer relevante details
werkten consistenter en nauwkeuriger

Hun nauwkeurigheid steeg tot bijna foutloos niveau — aanzienlijk beter dan wanneer ze zittend werkten.

En het ging niet over sport: ze wandelden op een loopband aan 1 mijl per uur aan een speciaal workstation. Ze waren rustig en continu aan het wandelen.

Beweging bracht hun brein in een andere staat: alerter, waarnemender, helderder.

Beweging maakte hen letterlijk betere waarnemers.

En dat raakt aan een belangrijk inzicht: beweging is geen afleiding van denken. Het ondersteunt denken.

Onderzoek 2 — Acteurs die onthouden via hun lichaam

Ook in onderzoek naar geheugen bij acteurs zien we hetzelfde mechanisme. De cognitieve psychologen Helga en Tony Noice onderzochten hoe acteurs tekst leren en onthouden. Ze ontdekten een duidelijk verschil:

Passages die in beweging werden ingestudeerd — met stappen, gebaren en houding — werden beter en langer onthouden dan tekst die zittend of stilstaand werd geleerd.

Zelfs jaren later bleven zinnen die gekoppeld waren aan beweging makkelijker beschikbaar dan andere passages.

Waarom?

Omdat het lichaam meeleert.

Wanneer woorden verbonden worden aan een gebaar, een richting in de ruimte, een lichamelijk gevoel of een houding ontstaat er een diepere geheugenlaag.

Dit staat bekend als het enactment effect: wat je doet terwijl je leert, onthoud je sterker.

De informatie blijft niet zweven in het hoofd, maar wordt belichaamd.

Leren is geen hoofdzaak

Ons brein is geen losstaande computer. Het is ingebed in een lichaam dat ademt, voelt, beweegt en reageert.

Wanneer beweging betrokken wordt bij leren:

verbetert de doorbloeding
wordt de aandacht stabieler
worden emoties toegankelijker
wordt het geheugen actiever

Niet alleen spieren komen in actie, maar ook herinneringsnetwerken, aandachtssystemen, stressregulatie en emotieverwerking. Beweging brengt niet “rust” ná het denken, maar creëert vaak betere denkcondities.

Leren wordt dan geen mentale worp — maar een organisch proces.

Wat dit betekent voor leren

Als beweging professionals helpt om scherper waar te nemen, hoe zou leren er dan uitzien wanneer het lichaam méér mocht meedoen?

Waarom blijven we verwachten dat mensen uren stilzitten en alleen luisteren? Moeten kinderen in school uitsluitend opnemen en amper bewegen, en dit terwijl ons brein daar nooit voor is ontworpen.

Misschien leren we niet slecht. Misschien leren we in een lichaamsonvriendelijk systeem.

Het lichaam als geheugen

Misschien heb je al eens een geur herkend die je terugbrengt naar je jeugd. Muziek kan herinneringen oproepen. Een bepaalde houding herken je uit een vroegere situatie.

Onze herinneringen zitten niet alleen in ons hoofd. Ze zitten in:

spieren
ademritme
spanning
ontspanning
lichaamshouding
oriëntatie in ruimte

Het lichaam archiveert. Het lichaam herkent. Het lichaam vergelijkt.

Wat je voelt, blijft langer hangen dan wat je alleen begrijpt.

Embodied learning in het dagelijks leven

Je hoeft geen yogamat te hebben om dit te integreren. Iedereen kan leren met het lichaam.

Studeren in beweging

Lees niet altijd zittend. Sta recht, wandel rond terwijl je leest. Herhaal leerstof al bewegend.Je brein onthoudt het beter.

Leren terwijl je wandelt

Luister podcasts tijdens het lopen. Combineer informatie met ritme en ruimte. Je lichaam opent je aandacht.

Oefen spreken met je hele lijf

Bereid een presentatie niet stilzittend voor. Loop, gebaar, verander positie. Wat je beweegt, onthoud je makkelijker.

Denkend bewegen

Loop wanneer je vastzit in je hoofd. Sta op bij moeilijke keuzes.Beweging brengt helderheid.

Leer in verschillende omgevingen

Verander plek. Ga naar buiten. Leer soms aan het raam, in licht en lucht. Context leert mee.

Yoga als leeromgeving – Vitaflow

Binnen Vitaflow werd bewegen nooit los gezien van bewustwording. De yogalessen waren geen losstaande momenten, maar een verlengde van het therapeutisch werk — alleen niet hands-on, maar in beweging. Wat in een behandelruimte met woorden of aanraking werd aangeraakt, kreeg hier ruimte in adem, ritme en houding.

In die lessen werden boeken geen theorie en thema’s geen uitleg. Ze werden aanwezig. Boeken zoals van Esther Perel, Jay Shetty, Philippa Perry en Pippa Grange, fragmenten over relaties, grenzen, veerkracht en innerlijke rust vonden hun weg naar de mat — niet om begrepen te worden, maar om te worden ervaren. Een zin kon blijven hangen in een houding. Een gedachte kon oplossen in een ademhaling. Een inzicht kreeg vorm in beweging.

Wie deelnam aan de lessen benoemde vaak hetzelfde gevoel, telkens in andere woorden:

“Het voelde als wekelijkse therapie… maar dan zonder behandeltafel. Niet via handen, maar via beweging.”

Wat gebeurde was subtiel, maar diepgaand. Thema’s raakten aan wat moeilijk bespreekbaar was, zonder dat het benoemd hoefde te worden. Ze werden niet geanalyseerd, maar belichaamd.

Een deelnemer beschreef het zo:

“Sommige dingen die ik niet wist dat ik in mij had, vonden plots een plek in mijn lichaam. In een houding. In een ademhaling. In een beweging die iets openmaakte waar mijn hoofd niet bij kon.”

Na de les gebeurde er iets merkwaardigs: mensen verlieten de ruimte anders dan ze waren binnengekomen. Niet euforisch. Niet extreem. Maar veranderd.

“Ik stapte anders buiten dan ik was binnengekomen. Ik was aandachtiger. Rustiger. En tegelijk helderder. En dat bleef een tijdje aan.”

Op het einde van de lessen kreeg wat ervaren was, ruimte om vertaald te worden naar het dagelijkse leven. Niet als theorie, maar als uitnodiging. Want de yogales eindigt niet op het einde van de les — ze start net daarna.Wat neem je mee?

“Wat ik daar voelde, werkte nog dagen na. Niet als gedachte, maar als lichaamssignaal. Op stressmomenten herinnerde mijn lichaam mij aan adem. Bij onrust wist mijn lichaam ineens weer hoe gronding voelde.”

Wat hier gebeurde, kreeg pas later een naam: embodied learning. Wat intuïtief werd gedaan in de yogales, kreeg plots taal. Denken kreeg spieren. Inzicht kreeg adem. Woorden kregen steun.

“Het voelde alsof de lessen niet alleen iets toevoegden, maar iets herschreven. In hoe ik bewoog. In hoe ik keek. In hoe ik dagelijkse keuzes maakte.”

Misschien is dat de stille kracht van deze manier van werken: het lichaam leert mee.

En wat het lichaam leert, vergeet het niet snel.